عمومیکسب و کار ایرانیان

بتن اکسپوز چیست؟

نما یکی از مهمترین قسمت‌ های هر ساختمان و سازه است. هر چقدر هم که داخل یک ساختمان زیبا ساخته‌ شده باشد اگر نمای زیبا و یکدستی برایش اجرا نشود در ذهن مشتری زیبا نیست. از طرفی اگر بتوانیم از نماهایی استفاده کنیم که در کنار ظاهری عالی هزینه کمتری برای پروژه ایجاد می‌ کنند ارزش آن را چند برابر کرده ‌ایم. یکی از این نوع نماها که ظاهری یکدست ایجاد می ‌کند استفاده از بتن اکسپوز است.

تاریخچه بتن اکسپوز یا بتن نما

استفاده از بتن اکسپوز یا بتن نما برای اولین بار در آمریکا انجام و روش آن ثبت شد؛ اما به‌ طور کلی استفاده از بتن اکسپوز به ‌طور پیش ‌ساخته بعد از جنگ جهانی دوم مورد استفاده قرار گرفت. در آن دوران استفاده از محصولات پیش ‌ساخته به دلیل افزایش سرعت کار و کاهش هزینه‌ ها به‌ طور قابل‌ توجه، بسیار پرطرفدار بودند. به همین دلیل از سال 1950 به بعد دائماً بر تعداد کارخانه‌ های تولید کننده این نوع بتن ‌های پیش ‌ساخته در سراسر جهان افزایش پیدا کرد؛ تا جایی که در سال 1975 تعداد این تولیدکنندگان به 31 واحد رسید.

در حال حاضر نیز از کارگاه‌ های کوچک و مشاغل خانگی با حجم کم تا کارخانه ‌های بسیار بزرگ و بین ‌المللی در حال فعالیت در زمینه بتن اکسپوز هستند. در ابتدا دانش و تخصص علمی و فنی برخی از شرکت ‌های اولیه تولید این محصولات به ‌صورت رازهای تولیدی پیش خودشان مانده بود و اجازه خروج آن را نمی ‌دادند؛ اما در سال 1980 این دانش به‌ صورت عمومی نشر پیدا کرد. همین امر باعث تولیدات روزافزون این محصولات تاکنون شده است.

نمای بتن اکسپوز چیست ؟

بتن اکسپوز یکی از انواع بتن می ‌باشد که دارای سطحی صاف و صیقلی است. به همین دلیل از آن بیشتر در ساخت نماهای داخلی و خارجی مورد استفاده قرار  می گیرد. مزیت بتن اکسپوز این است که به معماران اجازه می ‌دهد تا به ‌راحتی طرح ‌های خود را در نما پیاده ‌سازی کنند. این محصول به ‌راحتی قابل رنگ کردن و هماهنگ شدن با سایر اجزای ساختمان و محیط را دارد.

به همین دلیل علاوه بر ساختمان ‌ها در نماهای شهری مانند دیواره پل‌ ها نیز از آن برای زیبایی بیشتر استفاده می‌ کنند. از این نوع بتن سه طیف رنگی کمرنگ، میانه و پررنگ وجود دارد که با توجه به رنگ و طرح مورد نظر انتخاب می ‌شوند. بتن اکسپوز محصولی پیش ‌ساخته است که به ‌صورت پانل ‌های بتنی آماده‌ شده و مورد استفاده قرار می‌ گیرد. ابعاد این پانل ‌ها بر اساس نوع طرح متفاوت خواهند بود. بعد از استفاده از این بتن‌ ها نیاز به نماسازی سطحی مجدد وجود نخواهد داشت.

در حال حاضر بیشتر پروژه‌ های بزرگ با نماهای وسیع از بتن اکپسوز برای نما استفاده می ‌کنند. سه دلیل مهم برای استفاده از بتن نما در این ساختمان‌ ها وجود دارد که عبارتند از:

  • افزایش سرعت در اجرای کار
  • هزینه پایین ‌تر نسبت به سایر نماها
  • ایجاد زیبایی مطلوب و مورد پسند عامه

بتن اکسپوز رنگی چیست؟

گاهی اوقات نیاز به برخی رنگ‌ ها برای هماهنگی بیشتر نما با ساختمان و محیط اطراف آن داریم. در این صورت از بتن نماهای رنگی استفاده می ‌کنند. برای این کار در مرحله ساخت از رنگدانه‌ های معدنی به‌ صورت پودر در ترکیب بتن اکسپوز استفاده می ‌شود؛ اما باید توجه داشته باشید که استفاده از این پودرها تا نهایتاً 10 درصد وزن سیمان مجاز می ‌باشد. قابل ‌ذکر است رنگدانه ‌های استفاده ‌شده ممکن است طبیعی یا مصنوعی باشند اما هر دو در برابر باران و رطوبت مقاوم هستند.

روش ساخت بتن اکسپوز

بتن اکسپوز از سه ماده تشکیل می ‌شود که شامل آب، سیمان و ماسه ریزدانه است. در حین مخلوط کردن این مواد نیز نوعی روان کننده و پر کننده به آن اضافه می ‌شود. در واقع به دلیل اینکه از این نوع بتن برای نما استفاده می ‌شود ترکیبات آن تا حدودی با بتن معمولی متفاوت است. این ترکیبات باید طوری باشند که علاوه بر زیبایی در برابر عوامل جوی مانند تغییرات دما و رطوبت مقاوم باشند. از نظر روش ساخت تفاوت چندانی بین بتن اکسپوز و بتن معمولی وجود ندارد؛ اما باید به این نکته توجه داشت که مواد پرکننده یک حالت لغزندگی بین ماسه و سیمان ایجاد می ‌کند. به همین دلیل اگر اختلاط بتن بیش ‌از حد انجام شود می ‌تواند باعث جدایی دانه‌ ها از هم شود. بهترین زمان برای مخلوط کردن در ساخت بتن اکسپوز بین 7 الی 10 دقیقه است. مسئله مهم دیگر در طول ساخت بتن اکسپوز توجه به درزگیری قالب ‌ها، استفاده از مواد افزودنی متناسب، روغن‌ کاری قالب ‌ها و ایجاد ویبره کافی برای خروج حباب ‌های ایجاد شده از هوا می ‌باشد. این موارد باعث می‌ شود نتیجه کار جلوه بهتری داشته باشد و مقاومت کار نیز افزایش پیدا ‌کند.

نکات مهم در طرز ساخت بتن اکسپوز

همان‌ طور که ملاحظه کردید نحوه ساخت این نوع بتن آسان است و حتی خودتان هم می ‌توانید آن را بسازید؛ اما به دلیل حساسیت کار و اینکه این بتن در نما استفاده می ‌شود برای ایجاد کیفیت بالا توصیه می ‌شود آن را سفارش داده و توسط مجریان کارآزموده از بتن نما استفاده کنید. با این‌ حال اگر باز هم تمایل داشتید این کار را خودتان انجام دهید باید به نکات زیر توجه کنید:

  • درزبندی استاندارد قالب ‌ها
  • مهار قالب ‌ها با بولت و رامکا
  • استفاده از فوق روان ‌کننده یا افزودنی ‌های متراکم
  • استفاده از قالب‌ های سالم
  • دقت در تراز بودن قالب‌ ها
  • استفاده از روغن مناسب

نحوه اجرای بتن اکسپوز در نما

نحوه اجرای بتن اکسپوز بر اساس نیاز پروژه و نظر کارفرما به دو صورت پیش ‌ساخته و استفاده در محل مورد بهره‌ برداری قرار می ‌گیرد که در ادامه هر کدام را به‌ طور مفصل توضیح می ‌دهیم.

بتن اکسپوز پیش‌ ساخته

پانل‌ های پیش‌ ساخته برای بتن اکسپوز با استفاده از قالب ‌های از قبل ساخته ‌شده در کارخانه یا کارگاه تولید می ‌شوند. معمولاً کارخانه ‌ها از قالب‌ های پرکاربرد برای این کار استفاده می‌ کنند که اندازه آن‌ ها طبق استاندارد می ‌باشد. در ساخت پانل ‌های پیش‌ ساخته باید به نکات زیر توجه شود:

  • شاقول گذاری و تراز کردن بتن‌ ها به روش صحیح
  • عدم استفاده از پانل‌ ها و بلوک ‌های ترک ‌خورده یا شکسته
  • ایجاد شرایط مطلوب برای چسباندن بتن‌ ها اکسپوز به سطح
  • استفاده از روش ‌های مناسب برای نصب بتن اکسپوز با توجه به ابعاد و حجم پانل ‌ها

اجرای بتن اکسپوز در محل پروژه

گاهی اوقات در پروژه ‌های بزرگ و پروژه‌ هایی که به ابعاد خاصی از بتن اکسپوز نیاز داریم نمی ‌توان از بتن ‌ها پیش ‌ساخته استفاده کرد. معمولاً پروژه‌ های بزرگ شهری و ساختمان‌ های دولتی این شرایط را دارند. در این صورت تمام مراحل ساخت بتن اکسپوز مانند قالب‌ گیری بتن و موارد دیگر در کارگاه محل پروژه انجام می ‌گیرد. به این روش بتن درجا نیز گفته می‌ شود. همچنین در برخی شرایط خاص به دلیل سختی حمل و نقل و موارد دیگر استفاده از بتن درجا مقرون ‌به ‌صرفه ‌تر از بتن پیش‌ ساخته است.

مشخصات فنی بتن اکسپوز

اگر بخواهیم از نظر فنی ویژگی ‌های بتن اکسپوز نسبت به بتن معمولی را بررسی کنیم به موارد زیر خواهیم رسید:

  • بتن اکسپوز کاملاً یکپارچه بوده و استحکام بسیار بالایی دارد. در حدی که می‌تواند تقریباً فشاری برابر با 5000 پاسکال را تحمل کند.
  • میزان جذب آب در این نوع بتن بسیار پایین و حداکثر 6 درصد می ‌باشد. در نتیجه برای قسمت ‌های زیرزمینی و مرطوب بسیار مناسب است.
  • وزن مخصوص بتن اکسپوز 2400 کیلوگرم بر مترمکعب می‌ باشد که بیشتر از بتن معمولی است.
  • به دلیل جلوگیری از اتلاف سیمان و سایر مواد تشکیل‌ دهنده در بتن نما از نظر هزینه مقرون‌ به ‌صرفه ‌تر است.
  • به دلیل خارج کردن حباب‌ های داخل بتن اکسپوز هنگام ساخت استحکام فشاری و کششی آن از بتن معمولی بالاتر است.

4 کاربرد بتن اکسپوز

همان ‌طور که می ‌دانید به ‌طور کلی استفاده از مصالح بتن در ساخت ‌و ساز بسیار رواج دارد و یکی از مصالح اصلی محسوب می‌ شود. در مورد بتن اکسپوز نیز این شرایط وجود دارد و در حال حاضر یکی از پرکاربردترین مصالح در ساخت نمای پروژه است. به ‌خصوص اینکه با استفاده از آن دیگر نیازی به نماهای دیگر وجود ندارد و هزینه‌ های نماکاری به‌ طور قابل ‌ملاحظه ‌ای کاهش پیدا می‌ کند. در برخی از پروژه ‌های بزرگ استفاده از بتن نما اولین و بهترین انتخاب است؛ اما حتماً برایتان جالب است که بدانید علاوه بر نماهای داخلی و خارجی بتن اکسپوز در موارد زیر نیز کاربرد دارد:

  • به دلیل عدم حفره و تخلخل در بتن نما از آن برای ساخت انواع حوض ‌های آب و استخرهای بزرگ و کوچک استفاده می ‌شود.
  • از بتن اکسپوز به ‌عنوان کفپوش راه ها و پیاده ‌رو ها نیز استفاده می‌ شود؛ زیرا قیمت آن نسبت به سایر مصالح برای این کار پایین ‌تر است و در پروژه ‌های بزرگ توجیه اقتصادی خیلی خوبی دارد.
  • از بتن نما در محوطه ‌سازی پارک‌ ها و باغ ‌ها نیز به‌ وفور استفاده می‌ شود.
  • یکی دیگر از موارد مصرف بتن اکسپوز پوشش ‌های حمل ‌و نقل و جاده ‌ای است.

مزایای بتن اکسپوز

در قسمت‌ های قبلی به‌ صورت پراکنده به برخی از مزایای استفاده از بتن اکسپوز اشاره کردیم. اگر بخواهیم به‌ صورت دقیقتر این فواید را برشماریم عبارتند از:

  • امکان ساخت در ابعاد و اندازه ‌های مختلف مطابق با نیاز پروژه
  • قابلیت انعطاف ‌پذیری برای اجرای طرح ‌های مختلف معماری
  • امکان اجرای آسان با سرعت ‌بالا به‌ خصوص برای پروژه‌ های بزرگ
  • دوام و طول عمر مفید بالا
  • مقاومت بالا در برابر شرایط جوی مانند تغییرات دمایی
  • قابلیت اجرا با چسب و به ‌صورت خشک
  • امکان اجرا در تمامی فصل ‌های سال
  • وزن بتن اکسپوز نسبت به سایر مصالح مانند سنگ کمتر است.
  • بتن نما به ‌عنوان مصالح ساختمانی سبز، رتبه LEED را از آن خود کرده است.

روش‌ تولید بتن اکسپوز

آماده‌ سازی بتن اکسپوز برای نما چه به ‌صورت پیش ‌ساخته و چه به ‌صورت درجا به دو روش انجام می ‌شود. این دو روش عبارتند از: روش ساخت قالبی

در این روش ابتدا الگوی اصلی سطح توسط مهندسین سازه و معمار مشخص می ‌شود و سپس قالب ‌های مورد نیاز آن طرح باید ساخته و بعد بتن قالب ‌گیری می ‌شود. این روش بیشتر برای پروژه‌ های خاص با طرح‌ های متفاوت است. در این روش قبل از اینکه بتن ‌ریزی انجام شود قالب ‌ها بسته می ‌شوند و فشار وارد شده به هر کدام از آنها توسط مهندسین محاسبه خواهد شد. سپس با توجه به حجم بتنی که نما باید تحمل کند استحکام و پشتیبانی از سازه انجام‌ شده و بعد بتن ‌ریزی می ‌شود.

طرح قالب‌ های مورد نظر برای این کار باید ویژگی‌ های زیر را داشته باشند:

  • استحکام کافی برای نگهداشتن بتن در اثر فشارهای احتمالی وارده
  • عدم ‌تغییر شکل در هنگام بتن ‌ریزی

روش بالارونده یا مرحله ‌ای

در این روش ساخت بتن اکسپوز برای نما در مراحل مختلف انجام می‌ شود. در واقع طرح کلی در آن به قسمت‌ های مختلفی تقسیم خواهد شد. ابتدا از قسمت‌ های پایین بتن ‌ریزی انجام می ‌شود و بعد از خشک شدن بتن قالب جدا خواهد شد و به قسمت بعدی انتقال پیدا می ‌کند. به همین صورت کار را ادامه می ‌دهند تا کل نما از بتن اکسپوز پوشیده شود. این روش برای نمای دیوارهای بلند بسیار کاربردی است و سرعت عمل آن نیز بالاتر است. نکته ‌ای که باید در اجرای بتن نما با هر کدام از روش ‌های گفته‌ شده در نظر بگیرید این است که بعد از اینکه کار به اتمام رسید و اسپری حفاظت کننده روی کل سطح پاشیده شد باید یک پلاستیک نایلونی روی آن قرار گیرد. این کار باعث می ‌شود بتن اکسپوز به ‌آرامی خشک شود و سطح آن قبل از خشک شدن از آسیب ‌های نور خورشید در امان ماند.

نحوه ترمیم بتن‌ اکسپوز

با اینکه بتن اکسپوز کاملاً یکپارچه و اجرای آن بسیار آسانتر از سایر نماهاست اما کاملاً هم بی ‌نقص نیست و امکان وجود برخی اشکالات هست. به همین دلیل احتمال دارد که بعد از مدتی نیاز به ترمیم داشته باشد. اصول‌ ترمیم بتن‌ ها اکسپوز مانند ترمیم بتن ‌ها معمولی است. در نتیجه بسته به محل کار، ضخامت و موارد دیگر باید از برخی تکنیک ‌ها برای تعمیر آن استفاده شود. در ترمیم بتن اکسپوز باید تشابه رنگ و کیفیت در تمام نقاط تعمیری وجود داشته باشد که این موضوع در بتن ‌ها معمولی اهمیت چندانی ندارد. به همین دلیل یکی از دغدغه ‌های مجریان انجام تعمیرات بتن نما این است که اختلاف رنگ در تعمیرات وجود نداشته باشد زیرا از نظر زیبایی و دیداری مشکل ایجاد می‌ کند.

سخن آخر

استفاده از بتن اکسپوز در ساخت نماها بسیار مقرون‌ به‌ صرفه و دارای کیفیت بالایی است. به همین دلیل امروزه در میان کارفرمایان محبوبیت زیادی پیدا کرده است. همچنین نحوه ساخت و اجرای آن در کارگاه پروژه و یا استفاده از آن به ‌صورت پیش ‌ساخته آسان می ‌باشد. قابلیت استفاده از رنگ ‌های مختلف نیز بتن نما را با هر نوع سلیقبتن اکسپوز، بتنی است که برای نما و ظاهر زیبای یک سازه به کار می‌رود. این نوع بتن که قابلیت اجرا با ملات و پیچ را دارد، بیشتر در طراحی معماری استفاده می‌شود. مصالح این بتن همانند بتن معمولی است، اما نحوه اجرا، مزایا، طرح اختلاط، قالب‌ها و… آن با بتن معمولی متفاوت است. از این رو در این مقاله از بلاگ رامکا بر آن هستیم ضمن تبیین مفهوم بتن اکسپوز، به بررسی هر آنچه مربوط به بتن معماری است بپردازیم. پس تا انتها همراه ما باشید.

بتن اکسپوز، بتن نما یا بتن معماری

بتن نما بتنی است که به صورت پیش‌ساخته تولید شده و به مصرف می‌رسد. معماران به دلیل امکان اجرای رنگ‌ها و طرح‌های مختلف، به این بتن علاقه‌مند هستند. این سیستم بخصوص در پروژه‌های بزرگ و مکان‌هایی که نیاز به نمای یکپارچه باشد، بسیار مناسب است

با توجه دقیق به بعضی سازه‌های عظیم – مثل سازه پل – متوجه می‌شوید نمای اکثر این سازه‌ها، بتنی است که با قالب‌بندی یا رنگ خاص تزیین شده‌ است. این روش برای نمای داخلی ساختمان نیز به کار می‌رود. شرط استفاده از بتن در نمای خارجی، مقاومت بالا و نفوذناپذیری است. این موضوع بتن را در برابر شرایط بد آب و هوایی و باران یا یخ زدن ایمن می‌کند.

از میان افزودنی‌ها، انواع در ایجاد تراکم و تولید بتن غیر قابل نفوذ بسیار مناسب است.  و  نیز برای تأمین چسبندگی بین اجزا کاربرد مناسبی دارند. در واقع از آن‌جا که در بتن‌های اکسپوز، گوشه‌ها در معرض تخریب و ترک خوردن هستند،  می‌تواند با تقویت قدرت یکپارچگی، دوام بتن را در بلندمدت حفظ کند. البته استفاده از ژل میکروسیلیس نیز در بتن‌های اکسپوز توصیه می‌شود، زیرا پوزولان‌ها برای مسدود کردن منافذ بتن مناسبند.

کاربرد بتن اکسپوز

بتن اکسپوز به صورتی اجرا می‌شود که مصالح دیگر روی آن را نمی‌پوشاند. در استفاده از این بتن، محدودیت رنگ وجود ندارد. به همین دلیل، از رنگ‌های پوششی و عایق‌کننده یا پودر رنگ‌های قابل استفاده در بتن تازه روی سطح بتن استفاده می‌شود.

استفاده از بتن نما، در فضاهای اجتماعی بسیار رواج دارد؛ تا جایی که مسیرهای پرتردد را با استفاده از این بتن تزیین می‌کنند. در محوطه‌سازی پارک‌ها و مکان‌های تفریحی نیز استفاده از بتن با ظاهر زیبا، مکمل فضای طبیعی اطراف خواهد بود؛ برای مثال ساخت المان‌های شهری مثل صندلی یا نشیمنگاه با استفاده از این نوع بتن بسیار زیبا بوده و دوام طولانی هم دارد.

استفاده از بتن معماری در پوشش قطعات بتنی، روشی برای جذاب کردن محوطه است؛ البته باید در این مواقع به موضوعات مهمی مثل: جنس زمین، راه، زه‌کشی و عوامل جوی نیز توجه شود. بتن در برابر عوامل محیطی نسبتاً ضعیف بوده و برای جبران نواقص بتن لازم است از افزودنی‌های مکمل بتن استفاده ‌شود.

علاوه بر تمام موارد مذکور، با طراحی مناسب بتن معماری، می‌توان از آن به عنوان عضو سازه‌ای هم استفاده نمود؛ البته طراحی این بتن نما، نیاز به رعایت مواردی از جمله مسلح کردن با و استفاده از دارد.

بتن اکسپوز کف

این بتن به دلیل مقاومت، دوام زیاد و سطح غیر لغزنده در کف استفاده می‌شود. به همین دلیل بسیاری از مکان‌ها در کفسازی‌های خود از بتن اکسپوز استفاده نموده‌اند. بتنی که در کف استفاده می‌شود، باید در برابر رطوبت و نفوذ مایعات ایمن باشد. به دلیل تراکم بالای این بتن، قابلیت استفاده در کف هم برای آن وجود دارد.

اندازه این قطعات قابل تغییر است و بنا بر نیاز مشتری طراحی می‌شود. این مواد جایگزین مناسبی برای آجر، سنگ و موزاییک هستند. قابلیت رنگ دادن به این قطعات نیز وجود دارد. به دلیل ترکیب رنگ با مخلوط بتنی در گذر زمان، این ظاهر رنگی فرسوده نشده و از بین نخواهد رفت.

یکی از ویژگی‌های پنل اکسپوز کف، قابلیت استفاده مجدد آن است. این قطعات قابلیت نصب موقت در مکان را دارند. پس از اتمام بهره‌بری در یک زمان مشخص، قابلیت تعویض و حتی جابجایی در سایر مکان‌ها را نیز دارند. به طور معمول پنل بتن اکپسوز کف، ضخامتی بین ۲ تا ۵ سانتی‌متر دارد. ضخامت لایه کفسازی و بتن مورد استفاده در لایه زیرین به دلیل تحمل بار بسیار زیاد نیاز به تأمین شرایط موجود دارد. از این رو لایه زیرین باید توسط مصالح مرغوب و تیم متخصص اجرا شود.

یکی از روش‌های مراقبت و نگهداری از کف بتنی، استفاده از پوشش‌های مختلف روی آن است؛ از موادی مثل رزین و رنگ برای غیر قابل نفوذ کردن بتن استفاده می‌شود.

بتن اکسپوز یکی از مخلوط‌های سیمانی نوین در صنعت ساختمان است. پیشرفت علم مواد سبب توسعه بیشتر بتن و مصرف این ماده در اکثر ساخت و سازهای موجود شده است. این بتن که در نمای ساختمان استفاده شده، باید ظاهر زیبا و چشم‌نواز داشته باشد. پس کیفیت سطح بتن اهمیت ویژه‌ای دارد.

قابلیت رنگ زدن و رنگی کردن مخلوط سیمان را دارد. البته برای مدرن شدن نمای ساختمان، بسیاری افراد استفاده از رنگ اصلی بتن و اندکی تیره یا روشن کردن آن را پیشنهاد می‌دهند. جهت زیبایی بیشتر سازه، این قطعات به صورت ترکیبی با سایر مصالح – مثل آجر نسوز رنگی – اجرا می‌شوند.

این نما برای اولین بار در سال ۱۹۴۵ میلادی در امریکا و در سال ۱۹۵۰ میلادی در بلژیک استفاده شد. در سال ۱۹۷۰ اولین نشریه مرتبط با بتن اکسپوز چاپ شد. این صنعت به سرعت رشد کرد و تا سال ۱۹۷۵، کارخانه تولید قطعات پیش‌ساخته بتن اکسپوز به ۳۱ کارخانه رسید.

یکی از مهم‌ترین مکان‌های استفاده از این بتن، نمای داخلی واحدهای تجاری است. از آن‌جا که بتن اکسپوز در محیط داخلی به دلیل بسته بودن فضا، کمتر در معرض تخریب است، امکان استفاده از این بتن و ساخت بتن ضعیف‌تر با هزینه کمتر نیز وجود دارد. از طرفی این سری از بتن‌ها قابلیت نصب قطعات روی بتن قبلی را دارند، پس محدودیتی در اجرای این روش در کلیه مکان‌ها وجود نخواهد داشت.

در تحقیقات انجام شده در کشور امارات مشخص شد کلیه هزینه‌های ساخت تایل این بتن، حدوداً در ۶ سال جبران می‌شود. ابعاد تایل بتنی متغیر و قابل طراحی از حدود ۳۰ سانتی‌متر تا مقادیر بیشتر و در حدود ۱۵۰ سانتی‌متر هم تولید شده است. تنها دلیل محدودیت ابعاد بزرگ، مقاومت و تحمل تایل است. هر چه قطعات بزرگ شود، خطر شکستن و ترک خوردن بتن بیشتر خواهد بود.

یکی از موضوعات مهم در تایل بتن اکسپوز، نحوه اتصال قطعات است. حداقل عمق چفت و بست در این قطعات باید ۳۸ میلی‌متر باشد. عمق شیار و برآمدگی در هر قطعه نیز باید حداقل ۲۰ میلی‌متر باشد. برای این روش بهتر است در یک قطعه حداکثر ۲۰% مساحت یک عضو برای اتصال به قطعه مجاور در نظر گرفته شود. استفاده از تایل بتن نما باید طبق اصول انجام شود. در صورتی که در ساخت تایل‌ها دقت پایین باشد، ظاهر آن به مرور زمان فرسوده می‌شود.

انواع بتن اکسپوز

بتن اکسپوز از نظر بافت و ساختار، به دو شکل بتن معماری مسلح و غیر مسلح تقسیم می‌شود. پنل مسلح را با استفاده از ، بخصوص  خشک تولید می‌کنند. مقاومت و دوام کافی در برابر بارهای سنگین، ضربه و شرایط آب و هوایی نامساعد، از ویژگی اصلی این روش ساخت است. در صورتی که روش اجرای پنل بتن اکسپوز به صورت تر یا با ملات باشد، نیازی به تقویت قطعات بتنی با الیاف نخواهد بود. البته باید به این مطلب توجه داشت که هزینه تولید و ساخت نمای ساختمان با بتن غیر مسلح کمتر است.

بتن نما از نظر ساختار استفاده نیز به دو دسته قابل اجرا در محل و پیش‌ساخته تقسیم می‌شود. در پروژه‌های عظیم مثل ساخت سد و پل، با توجه به نیاز زیاد بتن از بتن نما اجرا شده در محل استفاده می‌شود. در نتیجه، قالب‌بندی در مکان پروژه انجام شده و بتن‌ریزی نیز در همان محل صورت می‌گیرد. فقط کافی است برای گیرش سریع و حفظ بتن از افزودنی زودگیر بتن () استفاده شود.

در ساخت این بتن، بررسی مکان بتن‌ریزی و قالب از نظر کیفیت، استحکام و روغن‌کاری اهمیت زیادی دارد. همچنین استفاده از ویبراتور برای خروج هوا الزامی است، زیرا در غیر این صورت امکان تخلخل در سطح بتن وجود داشته و خاصیت نمای بتن از دست می‌رود. البته نباید از این نکته غافل شد که پس از باز کردن قالب از بتن اکسپوز، بهتر است سطح بتن شسته شود، زیرا کمترین سهل‌‌انگاری، نمای سازه را خراب می‌کند.

اجرای قطعات پیش‌ساخته بتنی نما به صورت خشک با پیچ و پرچ مکانیکی روی نوار و ریل امکان‌پذیر است، در حالی که در روش تر می‌توان از ملات و چسب برای نصب قطعات بهره برد.

بیشتر بخوانید:

یکی از انواع بتن اکسپوز، واش بتن است که همانند دیگر بتن‌های نما در نمای ساختمان و ساخت کف استفاده می‌شود. زبری سطح این بتن زیاد است، تا جایی که در مواردی سطح این بتن کاملاً زبر و شبیه کلوخه می‌شود. یکی از روش‌های ساخت این بتن، شستن لایه رویی سیمان است؛ به قدری که با از بین رفتن سطح سیمانی بتن، سنگدانه‌های آن نمایان شود.

روش دیگر، استفاده از قالب مخصوص یا خراشیدن سطح بتن نیمه سفت است. در این روش که برای ساخت قطعات پیش‌ساخته مناسب است، هم قبل از خشک شدن و هم پس از خشک شدن سنگدانه‌های زینتی و رنگی را روی سطح بتن ریخته و با استفاده از سیستم فشاری و تراکم این نوع از بتن تشکیل می‌شود.

مصالح بتن اکسپوز

مصالح بتن اکسپوز تقریباً مشابه بتن معمولی است. تنها تفاوت عمده این بتن، وجود الیاف – مثل الیاف پلی پروپیلن – در ساختار این بتن است. از آن‌جا که زیبایی و ظاهر این بتن مدنظر است، امکان استفاده از و رنگ در مخلوط سیمانی وجود دارد. در صورتی که بتن سازه‌ای نباشد، از سیمان سفید برای ایجاد بتن زیبا استفاده می‌شود.

به طور کلی انواع افزودنی موجود در بتن اکسپوز برای تقویت و ظاهر زیبا و پایدار آن به کار گرفته شده است؛ برای مثال استفاده از روان کننده بتن به میزان لازم، برای قالب‌گیری مناسب و خروج هوا با ویبره کم استفاده می‌شود. این در حالی است که اگر از این ماده به میزان بیشتر استفاده شود، دانه‌های بتن از هم جدا شده و در نتیجه، بتن معماری غیرقابل استفاده خواهد بود.

اگر بخواهیم مواد تشکیل‌دهنده بتن اکسپوز را به صورت کلی بررسی کنیم باید گفت موادی در دسته‌بندی مصالح این بتن قرار دارند که در خمیر سیمانی استفاده نمی‌شوند؛ برای مثال سیلر و رزین از جمله موادی هستند که برای ایجاد سطح غیر قابل نفوذ روی بتن پاشیده می‌شوند و استفاده از آنها در  مکان‌های پرتردد مرسوم است.

طرح اختلاط و فرمول تولید

طرح اختلاط مناسب، رمز ساخت بتن با کیفیت است. برای هر بتن، طرح اختلاط‌های مختلفی وجود دارد. تعیین حدود مصالح مصرفی توسط طرح الزام آور نبوده و فقط یک پیشنهاد است. با توجه به شرایط هر پروژه و منطقه، امکان تغییر در طرح اختلاط وجود دارد. فرمول تولید بتن، یعنی نوع و مقدار هر یک از مصالح تعیین شود.

بتن از شن و ماسه به عنوان ستون فقرات اصلی، سیمان به عنوان چسباننده و آب برای روانی و واکنش شیمیایی سیمان تشکیل شده است. در بعضی موارد، آب به تنهایی قادر به تأمین روانی نبوده و باید از مواد روان کننده بتن استفاده شود. در بتن اکسپوز از افزودنی‌هایی مثل:  برای افزایش روانی و کاهش تخلخل و از  برای تقویت ساختار استفاده می‌شود.

اطلاع از نما زمانی اهمیت خود را نشان می‌دهد که بتن نیاز به ترمیم پیدا کند. وقتی میزان دقیق مصالح را بدانیم، بتن جدید و قدیم ظاهر و رنگ یکسانی خواهند داشت. در غیر این صورت، لکه‌ای روی سطح بتن ایجاد شده و زیبایی و معماری سازه از دست خواهد رفت. بتن اکسپوز قابلیت تجویز یک طرح اختلاط خاص برای همه پروژه‌ها را ندارد. بهتر است در صورت نیاز به این تکنولوژی با متخصصان و مشاوران بتن ارتباط برقرار فرمایید.

انواع قالب‌ بتن اکسپوز

قالب بتن اکسپوز، در کیفیت نهایی و شکل زیبای آن مؤثر است. استفاده از  برای ایجاد سطح مناسب الزامی است. قالب نیز باید سالم و تمیز باشد، زیرا هر گونه صدمه وارد شده به قالب، سطح کار بتن را خراب می‌کند. مهار و محکم کردن قالب نیز برای جلوگیری از به هم خوردن سطح بتن باید انجام شود.

برای بتن اکسپوز، استفاده از قالب فلزی با سطح آبکاری شده و براق بسیار مناسب است. البته بعضی قالب‌های پلاستیکی و فایبرگلاس نیز به عنوان قالب‌بندی و ایجاد طرح خاص وجود دارد. برای استفاده از قالب‌ها، قدرت و تحمل فشار قالب الزامی است.

اخیراً برای ایجاد اشکال پیچیده و خاص از قالب دولایه استفاده می‌شود. در این قالب‌ها، یک صفحه فلزی محکم زیر کار برای تحمل نیرو وجود دارد و سطح روی قالب از مواد پر کننده برای ایجاد طرح ویژه روی سطح بتن تشکیل شده است.

در هنگام قالب‌ریزی باید به تراز بودن قالب توجه کرد. اندکی کج بودن زیر قالب، سبب ایجاد قطعه‌ای ناموزون خواهد شد که سطح کار را خراب می‌کند. در صورتی که پنل بتن اکسپوز به صورت خشک کار شود، قطعه خراب زیبایی نما را از بین خواهد برد، زیرا قابلیت تغییر در حالت نصب وجود ندارد.

اکسپوز در پزشکی چیست | بتن اکسپوز در دکوراسیون داخلی | بتن اکسپوز کف سازی

از جمله مشکلات ساخت بتن نما، خروج شیره بتن در هنگام قالب‌گیری است. در صورت بروز مشکلات جزئی در قالب، بتن کرمو خواهد شد. قابلیت ویبره در قالب‌گیری و حتی استفاده از میز ویبره و سایر روش‌های هواگیری در بتن اکسپوز الزامی است. در صورت استفاده از ویبراتور، باید میله‌ای با قطر حداقل ۵۰ میلی‌متر استفاده شود.

روش ساخت و اجرا

مراحل ساخت بتن اکسپوز، تقریباً مشابه بتن معمولی است، ولی دقت و ظرافت کار در این روش، شرط اصلی است. برای ساخت هر متر مربع بتن اکسپوز در جا، نیاز به ۴۰ کیلوگرم بتن است. بهتر است پس از افزودن روان کننده در بتن، مدت مخلوط کردن کمتر از ۵ دقیقه باشد تا بتن یکنواختی خود را از دست ندهد. برای اجرای این بتن، بهتر است موارد زیر را در نظر بگیرید:

  • تراز کردن و شاقول کردن بلوک به بهترین شکل ممکن
  • جلوگیری از بکارگیری قطعات معیوب و پنل شکسته یا ترک خورده
  • تمیز کردن سطوح برای اتصال قطعات به یکدیگر و ایجاد شرایط مناسب
  • توجه به اندازه قطعات در سازه و ترتیب چینش

البته روش ساخت قطعات پیش‌ساخته در بتن نما رواج بیشتری دارد. در این روش، قطعات در ابعاد بین ۳۰ تا ۱۵۰ سانتی‌متر تولید می‌شوند. ضخامت این قطعات نیز از ۱ تا ۱۵ سانتی‌متر متفاوت است. برای ساخت بتن معماری، نیاز به سنگدانه با دانه‌بندی مناسب و ریز است تا میزان کیفیت آن افزایش یابد.

روش عمل‌آوری بتن اکسپوز اهمیت زیادی دارد. در این بتن بهتر است از شیوه عمل‌آوری مرطوب استفاده شود. حفظ دمای بالای ۱۱ درجه سانتی‌گراد در این روش، کیفیت نهایی بتن را افزایش می‌دهد. در نظر داشته باشید همان قدر که دمای کم برای این بتن مضر است، دمای زیاد هم بتن را خراب می‌کند. به طور کلی برای ساخت و اجرای بتن نما یا اکسپوز، لازم است موارد ذیل رعایت شود:

  • بازدید از پروژه و تهیه نقشه نما
  • تعیین نوع مصالح مصرفی و ابعاد لازم برای ساخت نما
  • تهیه نقشه اجرایی
  • برنامه زمان‌بندی
  • اجرا به روش خشک یا تر و تحویل پروژه

البته نگهداری و ترمیم پروژه انجام شده نیز بسیار حائز اهمیت است و لازم است توسط متخصصان زمینه بتن اکسپوز انجام شود.

مزایا و ویژگی‌ها

بتن اکسپوز مزایا و ویژگی‌هایی زیادی دارد که از جمله آن می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود:

  • استفاده از بتن معماری در نماهای داخلی، به دلیل براق بودن سطح
  • بکارگیری بتن اکسپوز در کف ساختمان، به دلیل صاف نبودن سطح بتن
  • قابلیت ساخت بتن کم‌رنگ، متوسط و پررنگ، بدون استفاده از پودر رنگ
  • قابلیت رنگ‌پذیری مخلوط تازه بتن اکسپوز
  • سرعت اجرا در مقایسه با سایر روش‌های نماکاری
  • طول عمر بالای بتن اکسپوز، به دلیل دوام فوق‌العاده
  • مقاومت زیاد بتن نما در برابر نور خورشید و سایر عوامل محیطی
  • ساختار غیر قابل نفوذ
  • سبک‌سازی به دلیل حذف مصالح اضافی نما
  • وزن مخصوص در حدود ۱۶۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب
  • نفوذپذیری کم و آب‌بند بودن
  • مقاومت دو برابری نسبت به بتن معمولی
  • طول عمر بهره‌برداری بیش از ۷۰ سال در شرایط عادی
  • قابلیت برش قطعات پیش‌ساخته بتن اکسپوز
  • سازگاری بتن اکسپوز با محیط اطراف؛ برای مثال ترکیب بتن و شیشه یا چوب در نما
  • خاصیت عایق بودن بتن در صورت رعایت دقیق ساخت و اجرای این بتن
  • عایق حرارتی و صوتی با درزبندی مناسب
  • مصالح بهینه انرژی و زیست محیطی
  • کمتر شدن تخریب محیط زیست

بتن اکسپوز یا بتن نما از جمله بتن‌هایی است که عمدتاً در دو شکل مسلح و غیر مسلح ساخته شده و به صورت پیش‌ساخته یا در محل اجرا می‌شود. این محصول که مانند هر بتن، طرح اختلاط و فرآیند ساخت ویژه‌ای دارد با وزن مخصوص حدود ۱۶۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب، نسبت به بتن معمولی از مقاومت بیشتری برخوردار است.

در این مقاله از بلاگ رامکا به طور کامل و همه‌جانبه به مفهوم بتن اکسپوز پرداخته شد و تمام زوایای این بتن مورد بررسی قرار گرفت. امیدواریم این مقاله توانسته باشد اطلاعات کاملی در اختیار شما قرار دهد.

بتن اکسپوز یا بتن نمایان، بتنی است که در معرض دید و به عنوان متریالی مناسب جهت طراحی و اجرا نما، لنداسکیپ (محوطه)، مبلمان شهری و فرنیچرهای بتنی مورد استفاده قرار می گیرد. عمده استفاده بتن اکسپوز در اجرای نمای ساختمان، محوطه ویلا و مجتمع های تفریحی و مسکونی است.